Artificial Intelligence म्हणजेच AI क्षेत्रात अमेरिका आणि चीन यांच्यातील स्पर्धा आता आणखी तीव्र होताना दिसत आहे.
नवी दिल्लीत झालेल्या BRICS Summit 2026 मध्ये चीनचे राष्ट्राध्यक्ष Xi Jinping यांनी BRICS देशांसाठी Open-Source AI Community उभारण्याचा प्रस्ताव मांडला आहे.
📢 एआय संबंधित नवीन आणि उपयोगी माहितीसाठी Ai Shikshan ला Google वर प्राधान्य असलेले स्रोत मध्ये जोडा.
या प्रस्तावात AI मॉडेल्स विकसित करण्यासाठी सहकार्य, AI क्षेत्रातील प्रशिक्षण आणि डिजिटल तंत्रज्ञानासाठी सामायिक पायाभूत सुविधा उभारण्याचा विचार आहे.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाले तर, BRICS देशांनी केवळ AI चा वापर न करता स्वतःचे AI तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी एकत्र काम करावे, अशी चीनची भूमिका आहे.
Xi Jinping यांनी नेमका काय प्रस्ताव मांडला?
शी. जिनपिंग यांनी ब्रिक्स देशांनी मुक्त-स्रोत आणि सर्वांसाठी उपलब्ध AI तंत्रज्ञानाच्या विकासासाठी एकत्र काम करावे, असा प्रस्ताव मांडला.
या प्रस्तावातील काही गोष्टी विशेष महत्त्वाच्या आहेत.
पहिली म्हणजे Open-Source AI Community. BRICS देशांमधील AI संशोधन, विकास आणि वापरासाठी एकमेकांना सहकार्य करण्याचा विचार आहे.
दुसरी म्हणजे AI मॉडेल्सचा विकास. ChatGPT सारख्या AI सेवांच्या मागे मोठी भाषा मॉडेल्स काम करतात. अशा मॉडेल्सच्या विकास आणि वापरामध्ये BRICS देशांनी सहकार्य करण्याचा प्रस्ताव आहे.
तिसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे AI प्रशिक्षण. AI क्षेत्रातील कौशल्य वाढवण्यासाठी प्रशिक्षण, ज्ञानाची देवाणघेवाण आणि तांत्रिक सहकार्य वाढवण्याचा विचार आहे.
यासोबतच BRICS देशांसाठी Digital Ecosystem Cloud Platform उभारण्याची कल्पनाही मांडण्यात आली आहे. यामुळे डिजिटल तंत्रज्ञान आणि संगणकीय सुविधांच्या क्षेत्रात सहकार्य वाढवण्याचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो.
हेही वाचा: Ganesh Chaturthi AI Photo Editing Prompts 2026: जबरदस्त फोटो बनवा 8K मध्ये.
Open-Source AI म्हणजे नेमक काय?
हे समजून घेण महत्त्वाच आहे.
सोप्या भाषेत सांगायच झाल तर Open-Source AI म्हणजे मुक्त-स्रोत AI.
अशा प्रकारच्या तंत्रज्ञानामध्ये काही महत्त्वाचे घटक अधिक खुले ठेवले जातात, ज्यामुळे संशोधक, विकासक आणि विविध संस्था त्यावर काम करू शकतात.
याचा फायदा असा होऊ शकतो की वेगवेगळ्या देशांतील कंपन्या आणि संशोधक उपलब्ध AI तंत्रज्ञानावर आधारित स्वतःची साधने आणि सेवा तयार करू शकतात.
याउलट काही मोठी AI मॉडेल्स त्यांच्या विकसित करणाऱ्या कंपन्यांच्या नियंत्रणाखाली असतात. त्यामुळे भविष्यात AI तंत्रज्ञान, संगणकीय क्षमता, डेटा आणि डिजिटल पायाभूत सुविधांवर कोणाचे नियंत्रण आहे, हा मोठा रणनीतिक प्रश्न ठरू शकतो.
चीनचा मुक्त-स्रोत AI वर वाढता भर याच व्यापक तंत्रज्ञानाच्या स्पर्धेचा भाग मानला जात आहे.
चीन AI मध्ये अमेरिकेला टक्कर देण्याचा प्रयत्न करतोय का?
AI क्षेत्रात अमेरिकेतील कंपन्यांचे मोठे वर्चस्व आहे. OpenAI, Google, Anthropic यांसारख्या कंपन्या अत्याधुनिक AI मॉडेल्स विकसित करत आहेत.
दुसरीकडे चीनने DeepSeek आणि Qwen यांसारख्या AI मॉडेल्सच्या माध्यमातून आपली क्षमता दाखवली आहे.
आता BRICS देशांसाठी मुक्त-स्रोत AI समुदाय उभारण्याचा प्रस्ताव चीनला AI क्षेत्रात आपला प्रभाव वाढवण्याची संधी देऊ शकतो.
मात्र याचा अर्थ चीनने अमेरिकेला मागे टाकले आहे, असा अजिबात होत नाही. तसेच “अमेरिकेला मोठा धक्का बसला” असेही सध्या ठामपणे म्हणता येणार नाही.
कारण शी. जिनपिंग यांनी सध्या केवळ हा प्रस्ताव मांडला आहे. BRICS मधील सर्व देशांनी चीनची संपूर्ण AI योजना स्वीकारली आहे, असे अधिकृतपणे म्हणता येत नाही.
हेही वाचा: 1980s Photo Prompt ChatGPT: फोटोला 80s Retro Look देण्यासाठी 10+ जबरदस्त AI Prompts.
यात भारताची भूमिका काय?
या संपूर्ण घडामोडीत भारताची भूमिका विशेष महत्त्वाची आहे.
भारतानेही स्वतःची AI क्षमता विकसित करण्यावर मोठा भर दिला आहे.
BRICS New Delhi Declaration मध्ये AI चा सुरक्षित, विश्वासार्ह, सर्वसमावेशक आणि सुलभ वापर करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय सहकार्याची गरज व्यक्त करण्यात आली आहे. AI क्षेत्रातील जागतिक नियम आणि सहकार्याबाबतही BRICS देशांनी भूमिका मांडली आहे.
म्हणून भारताची AI रणनीती केवळ चीन किंवा अमेरिकेवर अवलंबून राहण्याची नसून स्वतःची AI क्षमता मजबूत करण्यावरही केंद्रित आहे.
भारताच्या BRICS अध्यक्षपदाच्या काळात AI आणि विकसनशील देशांमधील तंत्रज्ञान सहकार्यावरही चर्चा झाली आहे. त्यामुळे चीनने मांडलेला हा प्रस्ताव भारतासाठी संधी आणि रणनीतिक आव्हान, दोन्ही निर्माण करू शकतो.
BRICS ने चीनचा AI प्रस्ताव स्वीकारला आहे का?
इथे एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घेणे गरजेचे आहे.
शी. जिनपिंग यांनी प्रस्ताव मांडला आहे म्हणजे BRICS देशांनी चीनच्या संपूर्ण AI योजनेला मान्यता दिली आहे, असे समजणे चुकीचे ठरेल.
BRICS च्या अधिकृत घोषणेत AI क्षेत्रातील सहकार्य, AI तंत्रज्ञानाची उपलब्धता, सुरक्षितता, विश्वासार्हता आणि सर्वसमावेशकता यावर भर देण्यात आला आहे.
मात्र चीनने मांडलेल्या Open-Source AI Community प्रस्तावाला सर्व BRICS देशांनी मान्यता दिल्याचे स्पष्टपणे सांगता येत नाही.
त्यामुळे सध्या या घडामोडीकडे “BRICS देशांसाठी चीनचा AI सहकार्याचा प्रस्ताव” म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरेल.
पुढे काय होऊ शकते?
जर चीनचा हा प्रस्ताव प्रत्यक्ष सहकार्यामध्ये बदलला, तर BRICS देशांमध्ये AI मॉडेल्स, संगणकीय सुविधा, प्रशिक्षण आणि डिजिटल पायाभूत सुविधांच्या क्षेत्रात सहकार्य वाढू शकते.
यामुळे विशेषतः विकसनशील देशांना AI तंत्रज्ञान आणि कौशल्य उपलब्ध करून घेण्याच्या दृष्टीने फायदा होऊ शकतो.
पण त्याच वेळी अनेक प्रश्नही निर्माण होतील.
डेटा सुरक्षा, राष्ट्रीय सुरक्षा, AI चे नियम, बौद्धिक संपदा आणि कोणत्या देशाचे तंत्रज्ञान किती प्रमाणात वापरले जाणार, हे मुद्दे महत्त्वाचे ठरतील.
भारतासाठी स्वतःची AI क्षमता मजबूत ठेवत इतर देशांसोबत तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात सहकार्य करणे हा महत्त्वाचा संतुलनाचा विषय असेल.
AI ची जागतिक स्पर्धा आता आणखी मोठी होणार?
ChatGPT सारख्या AI साधनांपासून सुरू झालेली AI ची स्पर्धा आता केवळ “कोणाचा AI चांगला?” इथपर्यंत राहिलेली नाही.
आता या स्पर्धेत AI मॉडेल्स, संगणकीय क्षमता, क्लाउड सुविधा, डेटा, मुक्त-स्रोत तंत्रज्ञान आणि AI कौशल्ये यांचा समावेश झाला आहे.
त्यामुळे पुढील काही वर्षांमध्ये AI क्षेत्रातील जागतिक स्पर्धा आणखी तीव्र होण्याची शक्यता आहे.
BRICS मध्ये चीनने मांडलेला Open-Source AI प्रस्ताव ही त्याच बदलाची एक महत्त्वाची पायरी ठरू शकते.
आता भारत या प्रस्तावाकडे कसा पाहतो आणि BRICS देशांमध्ये AI सहकार्याचे पुढे नेमके काय स्वरूप तयार होते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
चीनचा हा प्रस्ताव केवळ AI तंत्रज्ञानापुरता मर्यादित नाही. भविष्यात AI कोण विकसित करणार, कोण वापरणार आणि या तंत्रज्ञानावर कोणाचा प्रभाव राहणार, याबाबतची जागतिक स्पर्धा यामधून दिसून येते.
अमेरिकेकडे सध्या अत्याधुनिक AI क्षेत्रातील मोठ्या कंपन्या आहेत, तर चीन मुक्त-स्रोत AI आणि BRICS सारख्या आंतरराष्ट्रीय गटाच्या माध्यमातून आपला प्रभाव वाढवण्याचा प्रयत्न करताना दिसत आहे.
मात्र हा प्रस्ताव प्रत्यक्षात किती पुढे जातो आणि भारतासह इतर BRICS देश त्यामध्ये सहभागी होतात का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
Ai Shikshan: AI क्षेत्रातील अशाच महत्त्वाच्या घडामोडी, नवीन AI साधने, फीचर्स आणि उपयोगी माहिती सोप्या मराठीत जाणून घेण्यासाठी Ai Shikshan WhatsApp Channel फॉलो करा.
